<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="fr">
	<id>https://dhialsace.bnu.fr/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Clocher_%28d%27%C3%A9glise_de_village%29</id>
	<title>Clocher (d&#039;église de village) - Historique des versions</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://dhialsace.bnu.fr/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Clocher_%28d%27%C3%A9glise_de_village%29"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://dhialsace.bnu.fr/w/index.php?title=Clocher_(d%27%C3%A9glise_de_village)&amp;action=history"/>
	<updated>2026-05-04T23:20:59Z</updated>
	<subtitle>Historique des versions pour cette page sur le wiki</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.31.16</generator>
	<entry>
		<id>https://dhialsace.bnu.fr/w/index.php?title=Clocher_(d%27%C3%A9glise_de_village)&amp;diff=9983&amp;oldid=prev</id>
		<title>Cpereira le 8 juin 2021 à 14:38</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://dhialsace.bnu.fr/w/index.php?title=Clocher_(d%27%C3%A9glise_de_village)&amp;diff=9983&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2021-06-08T14:38:55Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table class=&quot;diff diff-contentalign-left&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;fr&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #222; text-align: center;&quot;&gt;← Version précédente&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #222; text-align: center;&quot;&gt;Version du 8 juin 2021 à 14:38&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot; &gt;Ligne 1 :&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Ligne 1 :&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;Kirchturm&amp;#039;&amp;#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;Kirchturm&amp;#039;&amp;#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l11&quot; &gt;Ligne 11 :&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Ligne 12 :&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Sous l’Ancien Régime, les frais de construction et d’entretien du clocher, du choeur et de la sacristie sont à la charge du ou des décimateurs au prorata de la dîme perçue, alors que la nef se construit ou se répare aux frais de la communauté. Cette disposition explique les nombreuses discussions au moment de la vague de reconstruction d’églises, sous la pression démographique, à partir de la seconde moitié du XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle. «&amp;amp;nbsp;Les besoins spirituels d’une paroisse dûment vérifiés sur les lieux ne doivent-ils pas prévaloir dans le cœur d’un évêque à toute considération et ménagement des décimateurs&amp;amp;nbsp;?&amp;amp;nbsp;», dit-on à Diefmatten vers 1770 (Archives de l’Ancien Evêché de Bâle à Porrentruy, A23/3). Parce que pour des ultra-révolutionnaires les clochers «&amp;amp;nbsp;blessaient l’oeil du républicain par leur insolence&amp;amp;nbsp;», ils exigèrent qu’ils fussent rasés. Celui de la cathédrale de Strasbourg, ainsi menacé, échappa à la destruction grâce à un immense bonnet phrygien en tôle peinte en rouge, hissé à son sommet en mai 1794. A Villé, également, la croix du clocher fut recouverte d’une coiffe semblable. Mais, aucun cas de démolition de clocher en Alsace n’est connu.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Sous l’Ancien Régime, les frais de construction et d’entretien du clocher, du choeur et de la sacristie sont à la charge du ou des décimateurs au prorata de la dîme perçue, alors que la nef se construit ou se répare aux frais de la communauté. Cette disposition explique les nombreuses discussions au moment de la vague de reconstruction d’églises, sous la pression démographique, à partir de la seconde moitié du XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle. «&amp;amp;nbsp;Les besoins spirituels d’une paroisse dûment vérifiés sur les lieux ne doivent-ils pas prévaloir dans le cœur d’un évêque à toute considération et ménagement des décimateurs&amp;amp;nbsp;?&amp;amp;nbsp;», dit-on à Diefmatten vers 1770 (Archives de l’Ancien Evêché de Bâle à Porrentruy, A23/3). Parce que pour des ultra-révolutionnaires les clochers «&amp;amp;nbsp;blessaient l’oeil du républicain par leur insolence&amp;amp;nbsp;», ils exigèrent qu’ils fussent rasés. Celui de la cathédrale de Strasbourg, ainsi menacé, échappa à la destruction grâce à un immense bonnet phrygien en tôle peinte en rouge, hissé à son sommet en mai 1794. A Villé, également, la croix du clocher fut recouverte d’une coiffe semblable. Mais, aucun cas de démolition de clocher en Alsace n’est connu.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Bibliographie ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Bibliographie ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;REUSS (Rodolphe), &amp;#039;&amp;#039;La Cathédrale de Strasbourg pendant la Révolution. Etudes sur l’histoire politique et religieuse de l’Alsace (1789-1802)&amp;#039;&amp;#039;, Paris, 1888, p. 499.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;REUSS (Rodolphe), &amp;#039;&amp;#039;La Cathédrale de Strasbourg pendant la Révolution. Etudes sur l’histoire politique et religieuse de l’Alsace (1789-1802)&amp;#039;&amp;#039;, Paris, 1888, p. 499.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l25&quot; &gt;Ligne 25 :&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Ligne 28 :&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;MULLER (Claude), «&amp;amp;nbsp;Château d’eau ou château fort&amp;amp;nbsp;? Le Sundgau en 1732&amp;amp;nbsp;», &amp;#039;&amp;#039;ASHS&amp;#039;&amp;#039;, 2010, p. 155-186.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;MULLER (Claude), «&amp;amp;nbsp;Château d’eau ou château fort&amp;amp;nbsp;? Le Sundgau en 1732&amp;amp;nbsp;», &amp;#039;&amp;#039;ASHS&amp;#039;&amp;#039;, 2010, p. 155-186.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Notices connexes ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Notices connexes ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Cloche_bourgeoise|Cloche bourgeoise]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Cloche_bourgeoise|Cloche bourgeoise]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Cloches_(sonnerie_des)|Cloches (sonnerie des)]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Cloches_(sonnerie_des)|Cloches (sonnerie des)]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: right&amp;quot;&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Claude Muller&amp;amp;nbsp;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; &lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&amp;lt;/p&amp;gt;&amp;#160; &lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: right&amp;quot;&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Claude Muller&amp;amp;nbsp;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt; &lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Category:C&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;]][[Category:Eglises et cultes]][[Category:Société, culture, pratiques sociales, rites et coutumes&lt;/ins&gt;]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Category:C]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;

&lt;!-- diff cache key mediawikidb:diff::1.12:old-5409:rev-9983 --&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Cpereira</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://dhialsace.bnu.fr/w/index.php?title=Clocher_(d%27%C3%A9glise_de_village)&amp;diff=5409&amp;oldid=prev</id>
		<title>Mhubert : correction du style</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://dhialsace.bnu.fr/w/index.php?title=Clocher_(d%27%C3%A9glise_de_village)&amp;diff=5409&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2020-09-25T06:47:46Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;correction du style&lt;/p&gt;
&lt;table class=&quot;diff diff-contentalign-left&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;fr&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #222; text-align: center;&quot;&gt;← Version précédente&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #222; text-align: center;&quot;&gt;Version du 25 septembre 2020 à 06:47&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot; &gt;Ligne 1 :&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Ligne 1 :&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;&lt;/del&gt;&amp;#039;&amp;#039;Kirchturm&amp;#039;&amp;#039;&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;&lt;/del&gt;Les églises paroissiales des villages alsaciens se dotent de clochers en pierre dès le XII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle. Ce phénomène est contemporain de celui de l’érection des donjons dans les châteaux-forts et a probablement une valeur symbolique analogue tout comme le clocher de l’église paroissiale est un signe identitaire du village.&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;&lt;/del&gt;Comme la plupart des églises alsaciennes ont été reconstruites à partir du XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle, la position de la tour par rapport à l’église a pu changer. Il est vraisemblable qu’à l’origine un grand nombre de tours aient été élevées sur le chœur. Mais on rencontre également des clochers-porches. Le dernier étage du clocher abritait les cloches, attestées à partir du XIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle, et s’ouvrait sur de grandes fenêtres, géminées à l’époque romane. Quand, au XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle, on a agrandi et exhaussé la nef, il a le plus souvent fallu exhausser le clocher. On adopte parfois pour ce nouvel étage un style différent, par exemple le baroque au XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle.&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;&lt;/del&gt;L’église est un lieu de refuge naturel pour la population du village, qui se trouve à l’abri dans ce lieu d’asile. Mais il n’y a pas d’exemple en Alsace, d’église fortifiée. Par contre, le clocher se prête à la défense passive, par l’épaisseur de ses murs et l’étroitesse de ses ouvertures, parce que son étage inférieur est voûté ou du moins l’était au Moyen Âge. Ainsi si l’ennemi y pénètre, il ne peut ni l’incendier ni accéder directement aux étages supérieurs. Sa porte est toujours étroite et basse. Dans les clochers comme les donjons, la défense se concentre au sommet avec des créneaux, des bretèches ou un hourdage continu. Un étage de défense peut être rajouté au-dessus de la chambre des cloches (Bernhard Metz).&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;&lt;/del&gt;Les deux enquêtes du génie militaire de 1702 et 1732 pemettent de cartographier ces clochers fortifiés alsaciens.&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;&lt;/del&gt;Sous l’Ancien Régime, les frais de construction et d’entretien du clocher, du choeur et de la sacristie sont à la charge du ou des décimateurs au prorata de la dîme perçue, alors que la nef se construit ou se répare aux frais de la communauté. Cette disposition explique les nombreuses discussions au moment de la vague de reconstruction d’églises, sous la pression démographique, à partir de la seconde moitié du XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle. «&amp;amp;nbsp;Les besoins spirituels d’une paroisse dûment vérifiés sur les lieux ne doivent-ils pas prévaloir dans le cœur d’un évêque à toute considération et ménagement des décimateurs&amp;amp;nbsp;?&amp;amp;nbsp;», dit-on à Diefmatten vers 1770 (Archives de l’Ancien Evêché de Bâle à Porrentruy, A23/3). Parce que pour des ultra-révolutionnaires les clochers «&amp;amp;nbsp;blessaient l’oeil du républicain par leur insolence&amp;amp;nbsp;», ils exigèrent qu’ils fussent rasés. Celui de la cathédrale de Strasbourg, ainsi menacé, échappa à la destruction grâce à un immense bonnet phrygien en tôle peinte en rouge, hissé à son sommet en mai 1794. A Villé, également, la croix du clocher fut recouverte d’une coiffe semblable. Mais, aucun cas de démolition de clocher en Alsace n’est connu.&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/p&amp;gt; &lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;Kirchturm&amp;#039;&amp;#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== &lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;span style=&amp;quot;font-size:x-large&amp;quot;&amp;gt;&lt;/del&gt;Bibliographie&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/span&amp;gt; &lt;/del&gt;==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;&lt;/del&gt;REUSS (Rodolphe), &amp;#039;&amp;#039;La Cathédrale de Strasbourg pendant la Révolution. Etudes sur l’histoire politique et religieuse de l’Alsace (1789-1802)&amp;#039;&amp;#039;, Paris, 1888, p. 499.&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;&lt;/del&gt;METZ (Bernhard), «&amp;amp;nbsp;Églises fortifiées&amp;amp;nbsp;», &amp;#039;&amp;#039;EA&amp;#039;&amp;#039;, 5, 1983,&amp;amp;nbsp;p. 2652-2656.&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;&lt;/del&gt;METZ (Bernhard), «&amp;amp;nbsp;Tours d’églises&amp;amp;nbsp;». &amp;#039;&amp;#039;EA&amp;#039;&amp;#039;, 12, 1986,&amp;amp;nbsp;p. 7388-7390.&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;&lt;/del&gt;MULLER (Claude), «&amp;amp;nbsp;Morbus aedificanti. La construction d’églises dans le Sundgau dans la seconde moitié du XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;ème&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle&amp;amp;nbsp;», &amp;#039;&amp;#039;ASHS&amp;#039;&amp;#039;, 2004, p. 287-306.&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;&lt;/del&gt;MULLER (Claude), «&amp;amp;nbsp;Les observations d’un ingénieur en 1702&amp;amp;nbsp;», &amp;#039;&amp;#039;Annuaire de la société d’histoire des Quatre Cantons&amp;#039;&amp;#039;, 27, 2009, p. 33-37.&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;&lt;/del&gt;MULLER (Claude), «&amp;amp;nbsp;Château d’eau ou château fort&amp;amp;nbsp;? Le Sundgau en 1732&amp;amp;nbsp;», &amp;#039;&amp;#039;ASHS&amp;#039;&amp;#039;, 2010, p. 155-186.&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/p&amp;gt; &lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Les églises paroissiales des villages alsaciens se dotent de clochers en pierre dès le XII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle. Ce phénomène est contemporain de celui de l’érection des donjons dans les châteaux-forts et a probablement une valeur symbolique analogue tout comme le clocher de l’église paroissiale est un signe identitaire du village.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== &lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;span style=&amp;quot;font-size:x-large&amp;quot;&amp;gt;&lt;/del&gt;Notices connexes&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/span&amp;gt; &lt;/del&gt;==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;&lt;/del&gt;[[Cloche_bourgeoise|Cloche bourgeoise]]&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;&lt;/del&gt;[[Cloches_(sonnerie_des)|Cloches (sonnerie des)]]&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/p&amp;gt; &lt;/del&gt;&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: right&amp;quot;&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Claude Muller&amp;amp;nbsp;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;&lt;/del&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/p&amp;gt; &lt;/del&gt; &amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Comme la plupart des églises alsaciennes ont été reconstruites à partir du XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle, la position de la tour par rapport à l’église a pu changer. Il est vraisemblable qu’à l’origine un grand nombre de tours aient été élevées sur le chœur. Mais on rencontre également des clochers-porches. Le dernier étage du clocher abritait les cloches, attestées à partir du XIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle, et s’ouvrait sur de grandes fenêtres, géminées à l’époque romane. Quand, au XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle, on a agrandi et exhaussé la nef, il a le plus souvent fallu exhausser le clocher. On adopte parfois pour ce nouvel étage un style différent, par exemple le baroque au XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;L’église est un lieu de refuge naturel pour la population du village, qui se trouve à l’abri dans ce lieu d’asile. Mais il n’y a pas d’exemple en Alsace, d’église fortifiée. Par contre, le clocher se prête à la défense passive, par l’épaisseur de ses murs et l’étroitesse de ses ouvertures, parce que son étage inférieur est voûté ou du moins l’était au Moyen Âge. Ainsi si l’ennemi y pénètre, il ne peut ni l’incendier ni accéder directement aux étages supérieurs. Sa porte est toujours étroite et basse. Dans les clochers comme les donjons, la défense se concentre au sommet avec des créneaux, des bretèches ou un hourdage continu. Un étage de défense peut être rajouté au-dessus de la chambre des cloches (Bernhard Metz).&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Les deux enquêtes du génie militaire de 1702 et 1732 pemettent de cartographier ces clochers fortifiés alsaciens.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;Sous l’Ancien Régime, les frais de construction et d’entretien du clocher, du choeur et de la sacristie sont à la charge du ou des décimateurs au prorata de la dîme perçue, alors que la nef se construit ou se répare aux frais de la communauté. Cette disposition explique les nombreuses discussions au moment de la vague de reconstruction d’églises, sous la pression démographique, à partir de la seconde moitié du XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle. «&amp;amp;nbsp;Les besoins spirituels d’une paroisse dûment vérifiés sur les lieux ne doivent-ils pas prévaloir dans le cœur d’un évêque à toute considération et ménagement des décimateurs&amp;amp;nbsp;?&amp;amp;nbsp;», dit-on à Diefmatten vers 1770 (Archives de l’Ancien Evêché de Bâle à Porrentruy, A23/3). Parce que pour des ultra-révolutionnaires les clochers «&amp;amp;nbsp;blessaient l’oeil du républicain par leur insolence&amp;amp;nbsp;», ils exigèrent qu’ils fussent rasés. Celui de la cathédrale de Strasbourg, ainsi menacé, échappa à la destruction grâce à un immense bonnet phrygien en tôle peinte en rouge, hissé à son sommet en mai 1794. A Villé, également, la croix du clocher fut recouverte d’une coiffe semblable. Mais, aucun cas de démolition de clocher en Alsace n’est connu.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Bibliographie ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;REUSS (Rodolphe), &amp;#039;&amp;#039;La Cathédrale de Strasbourg pendant la Révolution. Etudes sur l’histoire politique et religieuse de l’Alsace (1789-1802)&amp;#039;&amp;#039;, Paris, 1888, p. 499.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;METZ (Bernhard), «&amp;amp;nbsp;Églises fortifiées&amp;amp;nbsp;», &amp;#039;&amp;#039;EA&amp;#039;&amp;#039;, 5, 1983,&amp;amp;nbsp;p. 2652-2656.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;METZ (Bernhard), «&amp;amp;nbsp;Tours d’églises&amp;amp;nbsp;». &amp;#039;&amp;#039;EA&amp;#039;&amp;#039;, 12, 1986,&amp;amp;nbsp;p. 7388-7390.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;MULLER (Claude), «&amp;amp;nbsp;Morbus aedificanti. La construction d’églises dans le Sundgau dans la seconde moitié du XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;ème&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle&amp;amp;nbsp;», &amp;#039;&amp;#039;ASHS&amp;#039;&amp;#039;, 2004, p. 287-306.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;MULLER (Claude), «&amp;amp;nbsp;Les observations d’un ingénieur en 1702&amp;amp;nbsp;», &amp;#039;&amp;#039;Annuaire de la société d’histoire des Quatre Cantons&amp;#039;&amp;#039;, 27, 2009, p. 33-37.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;MULLER (Claude), «&amp;amp;nbsp;Château d’eau ou château fort&amp;amp;nbsp;? Le Sundgau en 1732&amp;amp;nbsp;», &amp;#039;&amp;#039;ASHS&amp;#039;&amp;#039;, 2010, p. 155-186.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Notices connexes ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Cloche_bourgeoise|Cloche bourgeoise]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Cloches_(sonnerie_des)|Cloches (sonnerie des)]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: right&amp;quot;&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Claude Muller&amp;amp;nbsp;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160; &amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Category:C]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Category:C]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Mhubert</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://dhialsace.bnu.fr/w/index.php?title=Clocher_(d%27%C3%A9glise_de_village)&amp;diff=2620&amp;oldid=prev</id>
		<title>Mhubert le 7 octobre 2019 à 13:38</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://dhialsace.bnu.fr/w/index.php?title=Clocher_(d%27%C3%A9glise_de_village)&amp;diff=2620&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2019-10-07T13:38:50Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table class=&quot;diff diff-contentalign-left&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;fr&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #222; text-align: center;&quot;&gt;← Version précédente&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #222; text-align: center;&quot;&gt;Version du 7 octobre 2019 à 13:38&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot; &gt;Ligne 1 :&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Ligne 1 :&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;Kirchturm&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;Les églises paroissiales des villages alsaciens se dotent de clochers en pierre dès le XII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle. Ce phénomène est contemporain de celui de l’érection des donjons dans les châteaux-forts et a probablement une valeur symbolique analogue tout comme le clocher de l’église paroissiale est un signe identitaire du village.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;Comme la plupart des églises alsaciennes ont été reconstruites à partir du XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle, la position de la tour par rapport à l’église a pu changer. Il est vraisemblable qu’à l’origine un grand nombre de tours aient été élevées sur le chœur. Mais on rencontre également des clochers-porches. Le dernier étage du clocher abritait les cloches, attestées à partir du XIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle, et s’ouvrait sur de grandes fenêtres, géminées à l’époque romane. Quand, au XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle, on a agrandi et exhaussé la nef, il a le plus souvent fallu exhausser le clocher. On adopte parfois pour ce nouvel étage un style différent, par exemple le baroque au XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;L’église est un lieu de refuge naturel pour la population du village, qui se trouve à l’abri dans ce lieu d’asile. Mais il n’y a pas d’exemple en Alsace, d’église fortifiée. Par contre, le clocher se prête à la défense passive, par l’épaisseur de ses murs et l’étroitesse de ses ouvertures, parce que son étage inférieur est voûté ou du moins l’était au Moyen Âge. Ainsi si l’ennemi y pénètre, il ne peut ni l’incendier ni accéder directement aux étages supérieurs. Sa porte est toujours étroite et basse. Dans les clochers comme les donjons, la défense se concentre au sommet avec des créneaux, des bretèches ou un hourdage continu. Un étage de défense peut être rajouté au-dessus de la chambre des cloches (Bernhard Metz).&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;Les deux enquêtes du génie militaire de 1702 et 1732 pemettent de cartographier ces clochers fortifiés alsaciens.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;Sous l’Ancien Régime, les frais de construction et d’entretien du clocher, du choeur et de la sacristie sont à la charge du ou des décimateurs au prorata de la dîme perçue, alors que la nef se construit ou se répare aux frais de la communauté. Cette disposition explique les nombreuses discussions au moment de la vague de reconstruction d’églises, sous la pression démographique, à partir de la seconde moitié du XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle. « Les besoins spirituels d’une paroisse dûment vérifiés sur les lieux ne doivent-ils pas prévaloir dans le cœur d’un évêque à toute considération et ménagement des décimateurs ? », dit-on à Diefmatten vers 1770 (Archives de l’Ancien Evêché de Bâle à Porrentruy, A23/3). Parce que pour des ultra-révolutionnaires les clochers « blessaient l’oeil du républicain par leur insolence », ils exigèrent qu’ils fussent rasés. Celui de la cathédrale de Strasbourg, ainsi menacé, échappa à la destruction grâce à un immense bonnet phrygien en tôle peinte en rouge, hissé à son sommet en mai 1794. A Villé, également, la croix du clocher fut recouverte d’une coiffe semblable. Mais, aucun cas de démolition de clocher en Alsace n’est connu.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;Kirchturm&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;Les églises paroissiales des villages alsaciens se dotent de clochers en pierre dès le XII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle. Ce phénomène est contemporain de celui de l’érection des donjons dans les châteaux-forts et a probablement une valeur symbolique analogue tout comme le clocher de l’église paroissiale est un signe identitaire du village.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;Comme la plupart des églises alsaciennes ont été reconstruites à partir du XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle, la position de la tour par rapport à l’église a pu changer. Il est vraisemblable qu’à l’origine un grand nombre de tours aient été élevées sur le chœur. Mais on rencontre également des clochers-porches. Le dernier étage du clocher abritait les cloches, attestées à partir du XIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle, et s’ouvrait sur de grandes fenêtres, géminées à l’époque romane. Quand, au XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle, on a agrandi et exhaussé la nef, il a le plus souvent fallu exhausser le clocher. On adopte parfois pour ce nouvel étage un style différent, par exemple le baroque au XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;L’église est un lieu de refuge naturel pour la population du village, qui se trouve à l’abri dans ce lieu d’asile. Mais il n’y a pas d’exemple en Alsace, d’église fortifiée. Par contre, le clocher se prête à la défense passive, par l’épaisseur de ses murs et l’étroitesse de ses ouvertures, parce que son étage inférieur est voûté ou du moins l’était au Moyen Âge. Ainsi si l’ennemi y pénètre, il ne peut ni l’incendier ni accéder directement aux étages supérieurs. Sa porte est toujours étroite et basse. Dans les clochers comme les donjons, la défense se concentre au sommet avec des créneaux, des bretèches ou un hourdage continu. Un étage de défense peut être rajouté au-dessus de la chambre des cloches (Bernhard Metz).&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;Les deux enquêtes du génie militaire de 1702 et 1732 pemettent de cartographier ces clochers fortifiés alsaciens.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;Sous l’Ancien Régime, les frais de construction et d’entretien du clocher, du choeur et de la sacristie sont à la charge du ou des décimateurs au prorata de la dîme perçue, alors que la nef se construit ou se répare aux frais de la communauté. Cette disposition explique les nombreuses discussions au moment de la vague de reconstruction d’églises, sous la pression démographique, à partir de la seconde moitié du XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle. «&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;Les besoins spirituels d’une paroisse dûment vérifiés sur les lieux ne doivent-ils pas prévaloir dans le cœur d’un évêque à toute considération et ménagement des décimateurs&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;?&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;», dit-on à Diefmatten vers 1770 (Archives de l’Ancien Evêché de Bâle à Porrentruy, A23/3). Parce que pour des ultra-révolutionnaires les clochers «&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;blessaient l’oeil du républicain par leur insolence&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;», ils exigèrent qu’ils fussent rasés. Celui de la cathédrale de Strasbourg, ainsi menacé, échappa à la destruction grâce à un immense bonnet phrygien en tôle peinte en rouge, hissé à son sommet en mai 1794. A Villé, également, la croix du clocher fut recouverte d’une coiffe semblable. Mais, aucun cas de démolition de clocher en Alsace n’est connu.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== &amp;lt;span style=&amp;quot;font-size:x-large&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;Bibliographie&amp;lt;/span&amp;gt; ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== &amp;lt;span style=&amp;quot;font-size:x-large&amp;quot;&amp;gt;Bibliographie&amp;lt;/span&amp;gt; ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;REUSS (Rodolphe), &amp;#039;&amp;#039;La Cathédrale de Strasbourg pendant la Révolution. Etudes sur l’histoire politique et religieuse de l’Alsace (1789-1802)&amp;#039;&amp;#039;, Paris, 1888, p. 499.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;METZ (Bernhard), « Églises fortifiées », &amp;#039;&amp;#039;EA&amp;#039;&amp;#039;, 5, 1983,&amp;amp;nbsp;p. 2652-2656.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;METZ (Bernhard), « Tours d’églises ». &amp;#039;&amp;#039;EA&amp;#039;&amp;#039;, 12, 1986,&amp;amp;nbsp;p. 7388-7390.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;MULLER (Claude), « Morbus aedificanti. La construction d’églises dans le Sundgau dans la seconde moitié du XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;ème&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle », &amp;#039;&amp;#039;ASHS&amp;#039;&amp;#039;, 2004, p. 287-306.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;MULLER (Claude), « Les observations d’un ingénieur en 1702 », &amp;#039;&amp;#039;Annuaire de la société d’histoire des Quatre Cantons&amp;#039;&amp;#039;, 27, 2009, p. 33-37.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;MULLER (Claude), « Château d’eau ou château fort ? Le Sundgau en 1732 », &amp;#039;&amp;#039;ASHS&amp;#039;&amp;#039;, 2010, p. 155-186.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;REUSS (Rodolphe), &amp;#039;&amp;#039;La Cathédrale de Strasbourg pendant la Révolution. Etudes sur l’histoire politique et religieuse de l’Alsace (1789-1802)&amp;#039;&amp;#039;, Paris, 1888, p. 499.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;METZ (Bernhard), «&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;Églises fortifiées&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;», &amp;#039;&amp;#039;EA&amp;#039;&amp;#039;, 5, 1983,&amp;amp;nbsp;p. 2652-2656.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;METZ (Bernhard), «&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;Tours d’églises&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;». &amp;#039;&amp;#039;EA&amp;#039;&amp;#039;, 12, 1986,&amp;amp;nbsp;p. 7388-7390.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;MULLER (Claude), «&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;Morbus aedificanti. La construction d’églises dans le Sundgau dans la seconde moitié du XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;ème&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;», &amp;#039;&amp;#039;ASHS&amp;#039;&amp;#039;, 2004, p. 287-306.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;MULLER (Claude), «&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;Les observations d’un ingénieur en 1702&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;», &amp;#039;&amp;#039;Annuaire de la société d’histoire des Quatre Cantons&amp;#039;&amp;#039;, 27, 2009, p. 33-37.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;MULLER (Claude), «&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;Château d’eau ou château fort&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;? Le Sundgau en 1732&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;», &amp;#039;&amp;#039;ASHS&amp;#039;&amp;#039;, 2010, p. 155-186.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== &amp;lt;span style=&amp;quot;font-size:x-large&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;Notices connexes&amp;lt;/span&amp;gt; ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== &amp;lt;span style=&amp;quot;font-size:x-large&amp;quot;&amp;gt;Notices connexes&amp;lt;/span&amp;gt; ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;[[Cloche_bourgeoise|Cloche bourgeoise]]&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;[[Cloches_(sonnerie_des)|Cloches (sonnerie des)]]&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: right&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Claude Muller&amp;amp;nbsp;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;&amp;amp;nbsp;&amp;lt;/p&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;[[Cloche_bourgeoise|Cloche bourgeoise]]&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;[[Cloches_(sonnerie_des)|Cloches (sonnerie des)]]&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: right&amp;quot;&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Claude Muller&amp;amp;nbsp;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;&amp;amp;nbsp;&amp;lt;/p&amp;gt; &lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt; &lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;[[Category:C]]&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Mhubert</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://dhialsace.bnu.fr/w/index.php?title=Clocher_(d%27%C3%A9glise_de_village)&amp;diff=1772&amp;oldid=prev</id>
		<title>Cpereira : Page créée avec « &lt;p class=&quot;mw-parser-output&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;&#039;&#039;Kirchturm&#039;&#039;&lt;/p&gt; &lt;p class=&quot;mw-parser-output&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;Les églises paroissiales des villages... »</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://dhialsace.bnu.fr/w/index.php?title=Clocher_(d%27%C3%A9glise_de_village)&amp;diff=1772&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2019-04-11T15:03:27Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Page créée avec « &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;Kirchturm&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;Les églises paroissiales des villages... »&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Nouvelle page&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;Kirchturm&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;Les églises paroissiales des villages alsaciens se dotent de clochers en pierre dès le XII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle. Ce phénomène est contemporain de celui de l’érection des donjons dans les châteaux-forts et a probablement une valeur symbolique analogue tout comme le clocher de l’église paroissiale est un signe identitaire du village.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;Comme la plupart des églises alsaciennes ont été reconstruites à partir du XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle, la position de la tour par rapport à l’église a pu changer. Il est vraisemblable qu’à l’origine un grand nombre de tours aient été élevées sur le chœur. Mais on rencontre également des clochers-porches. Le dernier étage du clocher abritait les cloches, attestées à partir du XIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle, et s’ouvrait sur de grandes fenêtres, géminées à l’époque romane. Quand, au XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle, on a agrandi et exhaussé la nef, il a le plus souvent fallu exhausser le clocher. On adopte parfois pour ce nouvel étage un style différent, par exemple le baroque au XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;L’église est un lieu de refuge naturel pour la population du village, qui se trouve à l’abri dans ce lieu d’asile. Mais il n’y a pas d’exemple en Alsace, d’église fortifiée. Par contre, le clocher se prête à la défense passive, par l’épaisseur de ses murs et l’étroitesse de ses ouvertures, parce que son étage inférieur est voûté ou du moins l’était au Moyen Âge. Ainsi si l’ennemi y pénètre, il ne peut ni l’incendier ni accéder directement aux étages supérieurs. Sa porte est toujours étroite et basse. Dans les clochers comme les donjons, la défense se concentre au sommet avec des créneaux, des bretèches ou un hourdage continu. Un étage de défense peut être rajouté au-dessus de la chambre des cloches (Bernhard Metz).&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;Les deux enquêtes du génie militaire de 1702 et 1732 pemettent de cartographier ces clochers fortifiés alsaciens.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;Sous l’Ancien Régime, les frais de construction et d’entretien du clocher, du choeur et de la sacristie sont à la charge du ou des décimateurs au prorata de la dîme perçue, alors que la nef se construit ou se répare aux frais de la communauté. Cette disposition explique les nombreuses discussions au moment de la vague de reconstruction d’églises, sous la pression démographique, à partir de la seconde moitié du XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle. « Les besoins spirituels d’une paroisse dûment vérifiés sur les lieux ne doivent-ils pas prévaloir dans le cœur d’un évêque à toute considération et ménagement des décimateurs ? », dit-on à Diefmatten vers 1770 (Archives de l’Ancien Evêché de Bâle à Porrentruy, A23/3). Parce que pour des ultra-révolutionnaires les clochers « blessaient l’oeil du républicain par leur insolence », ils exigèrent qu’ils fussent rasés. Celui de la cathédrale de Strasbourg, ainsi menacé, échappa à la destruction grâce à un immense bonnet phrygien en tôle peinte en rouge, hissé à son sommet en mai 1794. A Villé, également, la croix du clocher fut recouverte d’une coiffe semblable. Mais, aucun cas de démolition de clocher en Alsace n’est connu.&amp;lt;/p&amp;gt; &lt;br /&gt;
== &amp;lt;span style=&amp;quot;font-size:x-large;&amp;quot;&amp;gt;Bibliographie&amp;lt;/span&amp;gt; ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;REUSS (Rodolphe), &amp;#039;&amp;#039;La Cathédrale de Strasbourg pendant la Révolution. Etudes sur l’histoire politique et religieuse de l’Alsace (1789-1802)&amp;#039;&amp;#039;, Paris, 1888, p. 499.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;METZ (Bernhard), « Églises fortifiées », &amp;#039;&amp;#039;EA&amp;#039;&amp;#039;, 5, 1983,&amp;amp;nbsp;p. 2652-2656.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;METZ (Bernhard), « Tours d’églises ». &amp;#039;&amp;#039;EA&amp;#039;&amp;#039;, 12, 1986,&amp;amp;nbsp;p. 7388-7390.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;MULLER (Claude), « Morbus aedificanti. La construction d’églises dans le Sundgau dans la seconde moitié du XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;ème&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle », &amp;#039;&amp;#039;ASHS&amp;#039;&amp;#039;, 2004, p. 287-306.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;MULLER (Claude), « Les observations d’un ingénieur en 1702 », &amp;#039;&amp;#039;Annuaire de la société d’histoire des Quatre Cantons&amp;#039;&amp;#039;, 27, 2009, p. 33-37.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;MULLER (Claude), « Château d’eau ou château fort ? Le Sundgau en 1732 », &amp;#039;&amp;#039;ASHS&amp;#039;&amp;#039;, 2010, p. 155-186.&amp;lt;/p&amp;gt; &lt;br /&gt;
== &amp;lt;span style=&amp;quot;font-size:x-large;&amp;quot;&amp;gt;Notices connexes&amp;lt;/span&amp;gt; ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;[[Cloche_bourgeoise|Cloche bourgeoise]]&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;[[Cloches_(sonnerie_des)|Cloches (sonnerie des)]]&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: right;&amp;quot;&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Claude Muller&amp;amp;nbsp;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;&amp;amp;nbsp;&amp;lt;/p&amp;gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Cpereira</name></author>
		
	</entry>
</feed>