<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="fr">
	<id>https://dhialsace.bnu.fr/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Chaume</id>
	<title>Chaume - Historique des versions</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://dhialsace.bnu.fr/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Chaume"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://dhialsace.bnu.fr/w/index.php?title=Chaume&amp;action=history"/>
	<updated>2026-05-16T17:21:13Z</updated>
	<subtitle>Historique des versions pour cette page sur le wiki</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.31.16</generator>
	<entry>
		<id>https://dhialsace.bnu.fr/w/index.php?title=Chaume&amp;diff=9927&amp;oldid=prev</id>
		<title>Cpereira le 3 juin 2021 à 19:27</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://dhialsace.bnu.fr/w/index.php?title=Chaume&amp;diff=9927&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2021-06-03T19:27:20Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table class=&quot;diff diff-contentalign-left&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;fr&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #222; text-align: center;&quot;&gt;← Version précédente&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #222; text-align: center;&quot;&gt;Version du 3 juin 2021 à 19:27&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l32&quot; &gt;Ligne 32 :&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Ligne 32 :&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;BISCHOFF (Georges), «&amp;amp;nbsp;Autorité seigneuriale et liberté à Munster au Moyen Âge&amp;amp;nbsp;: le Traité de Marquard (1339)&amp;amp;nbsp;», &amp;#039;&amp;#039;Annuaire de la Société d’Histoire du Val et de la Ville de Munster&amp;#039;&amp;#039;, 2006, p. 21-61 et 2008, p. 13-56.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;BISCHOFF (Georges), «&amp;amp;nbsp;Autorité seigneuriale et liberté à Munster au Moyen Âge&amp;amp;nbsp;: le Traité de Marquard (1339)&amp;amp;nbsp;», &amp;#039;&amp;#039;Annuaire de la Société d’Histoire du Val et de la Ville de Munster&amp;#039;&amp;#039;, 2006, p. 21-61 et 2008, p. 13-56.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;GEHIN (Jean-Pierre), Rencontre aux sommets, Metz, 2010.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;GEHIN (Jean-Pierre), &lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;#039;&amp;#039;&lt;/ins&gt;Rencontre aux sommets&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;#039;&amp;#039;&lt;/ins&gt;, Metz, 2010.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;p style=&amp;quot;text-align: right&amp;quot;&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Georges Bischoff&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;p style=&amp;quot;text-align: right&amp;quot;&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Georges Bischoff&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;amp;nbsp; &amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Notices connexes ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Notices connexes ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l44&quot; &gt;Ligne 44 :&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Ligne 44 :&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Transhumance|Transhumance]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Transhumance|Transhumance]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: right&amp;quot;&amp;gt;&amp;amp;nbsp;&amp;lt;/p&amp;gt;&amp;#160; &amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: right&amp;quot;&amp;gt;&amp;amp;nbsp;&amp;lt;/p&amp;gt;&amp;#160; &amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Category:C]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Category:C&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;]][[Category:Agriculture, Elevage, Pêche]][[Category:Environnement (Bois et forêts, Eaux, Air)&lt;/ins&gt;]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;

&lt;!-- diff cache key mediawikidb:diff::1.12:old-5359:rev-9927 --&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Cpereira</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://dhialsace.bnu.fr/w/index.php?title=Chaume&amp;diff=5359&amp;oldid=prev</id>
		<title>Mhubert : nom à droite</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://dhialsace.bnu.fr/w/index.php?title=Chaume&amp;diff=5359&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2020-09-24T10:09:39Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;nom à droite&lt;/p&gt;
&lt;table class=&quot;diff diff-contentalign-left&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;fr&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #222; text-align: center;&quot;&gt;← Version précédente&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #222; text-align: center;&quot;&gt;Version du 24 septembre 2020 à 10:09&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l33&quot; &gt;Ligne 33 :&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Ligne 33 :&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;GEHIN (Jean-Pierre), Rencontre aux sommets, Metz, 2010.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;GEHIN (Jean-Pierre), Rencontre aux sommets, Metz, 2010.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;p &lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;class=&amp;quot;mw-empty-elt&amp;quot; &lt;/del&gt;style=&amp;quot;text-align: right&amp;quot;&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Georges Bischoff&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;p style=&amp;quot;text-align: right&amp;quot;&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Georges Bischoff&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp; &lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Notices connexes ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Notices connexes ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;

&lt;!-- diff cache key mediawikidb:diff::1.12:old-5358:rev-5359 --&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Mhubert</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://dhialsace.bnu.fr/w/index.php?title=Chaume&amp;diff=5358&amp;oldid=prev</id>
		<title>Mhubert : espaces</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://dhialsace.bnu.fr/w/index.php?title=Chaume&amp;diff=5358&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2020-09-24T10:08:14Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;espaces&lt;/p&gt;
&lt;table class=&quot;diff diff-contentalign-left&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;fr&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #222; text-align: center;&quot;&gt;← Version précédente&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #222; text-align: center;&quot;&gt;Version du 24 septembre 2020 à 10:08&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l4&quot; &gt;Ligne 4 :&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Ligne 4 :&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;V. [[Assolement|Assolement]], [[Jachère|Jachère]].&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;V. [[Assolement|Assolement]], [[Jachère|Jachère]].&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: right&amp;quot;&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Jean-Michel Boehler&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: right&amp;quot;&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Jean-Michel Boehler&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;2. Pâturage d’altitude – Hautes chaumes, &amp;#039;&amp;#039;Wasen&amp;#039;&amp;#039;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;2. Pâturage d’altitude – Hautes chaumes, &amp;#039;&amp;#039;Wasen&amp;#039;&amp;#039;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;

&lt;!-- diff cache key mediawikidb:diff::1.12:old-5357:rev-5358 --&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Mhubert</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://dhialsace.bnu.fr/w/index.php?title=Chaume&amp;diff=5357&amp;oldid=prev</id>
		<title>Mhubert : correction du style</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://dhialsace.bnu.fr/w/index.php?title=Chaume&amp;diff=5357&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2020-09-24T10:08:00Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;correction du style&lt;/p&gt;
&lt;table class=&quot;diff diff-contentalign-left&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;fr&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #222; text-align: center;&quot;&gt;← Version précédente&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #222; text-align: center;&quot;&gt;Version du 24 septembre 2020 à 10:08&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot; &gt;Ligne 1 :&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Ligne 1 :&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;&lt;/del&gt;1. Ce mot tire son nom de la partie inférieure des tiges céréalières qui restent en terre après la récolte, servant, de ce fait, dans les terroirs de plaine, de pâturage temporaire au bétail (vaine pâture), entre la moisson et les plantations d’automne&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;V&lt;/del&gt;. [[Assolement|Assolement]], [[Jachère|Jachère]].&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/p&amp;gt; &lt;/del&gt;&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: right&amp;quot;&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Jean-Michel Boehler&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;/p&amp;gt; &lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;&lt;/del&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;&lt;/del&gt;2. Pâturage d’altitude – Hautes chaumes, &amp;#039;&amp;#039;Wasen&amp;#039;&amp;#039;.&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;Les pâturages &lt;/del&gt;des Hautes Vosges ne sont pas des alpages naturels, mais résultent d’aménagements réalisés depuis l’époque néolithique comme l’ont montré les études pédologiques de Dominique Schwartz et de son équipe au Rossberg et dans le massif du Hohneck. Les défrichements ont été réalisés au moyen de l’écobuage (destruction de la hêtraie sommitale par le feu, ou du surcenage, arrachage des écorces). Les chaumes pérennes (&amp;#039;&amp;#039;wasen&amp;#039;&amp;#039;, gazons, le mot chaume vient du bas latin &amp;#039;&amp;#039;calma&amp;#039;&amp;#039;, désignant une étendue herbeuse) remontent vraisemblablement au Moyen Âge central (XII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt;-XIII&amp;lt;sup&amp;gt;e &amp;lt;/sup&amp;gt;siècles), lorsque se met en place une organisation fondée sur la transhumance des troupeaux et sur la fabrication de fromages, attestés sous le nom de &amp;#039;&amp;#039;schweigkäse&amp;#039;&amp;#039; dans le règlement alimentaire de l’abbaye de Murbach (XII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; s.). L’appellation générique &amp;#039;&amp;#039;münsterkäse&amp;#039;&amp;#039; est connue au cours du premier quart du XVI&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle dans une extension géographique plus large que la vallée concernée. Elle s’applique alors à une sorte de tomme. Le munster actuel à pâte molle apparaît au XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle. On tenta de l’interdire sous la Terreur en raison de la trop grande quantité de lait utilisée pour sa production.&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;Le régime &lt;/del&gt;pastoral se caractérise par des lieux d’estives, gazons ou &amp;#039;&amp;#039;wasen&amp;#039;&amp;#039;, qui peuvent être des clairières ou sommets dénudés organisés autour d’une marcairie (&amp;#039;&amp;#039;melkerei&amp;#039;&amp;#039;) où demeure le berger/marcaire (&amp;#039;&amp;#039;melker&amp;#039;&amp;#039;) qui produit le fromage, celui-ci étant ramené dans la vallée à dos d’homme ou par des animaux de bât. Le «&amp;amp;nbsp;grand – ou haut-pâturage&amp;amp;nbsp;» proprement dit, situé sur le versant lorrain de la crête, est accessible depuis la vallée de Munster par cinq chemins principaux. Il existe des lieux d’hivernage éloignés (Ventron vient de &amp;#039;&amp;#039;Winterung&amp;#039;&amp;#039;), mais la pratique n’est pas attestée au-delà du XV&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle. En 1476, on précise que l’estive commence à Pâques et finit à la Saint-Martin. La prééminence de Munster s’explique par sa situation centrale et par des communications faciles avec la plaine.&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;Les &lt;/del&gt;chaumes relèvent de la propriété des monastères (Remiremont, Masevaux, Murbach, Lautenbach, Munster) ou appartiennent à de grands seigneurs laïcs (le duc de Lorraine, les Ferrette, puis la Maison d’Autriche), parfois par l’intermédiaire de leurs vassaux. Elles sont données en bail à des exploitants suivant des contrats de durée variable. Ainsi, en 1371, le sire de Hattstatt revendique l’équivalent d’un jour de production («&amp;amp;nbsp;tous et chacun les fourmage et laict qu’ils tirent en un jour&amp;amp;nbsp;») pour ses herbages de Gérardmer et La Bresse tandis qu’en 1494, la collégiale de Lautenbach loue l’Oberlauchen à la communauté de Linthal pour un canon annuel de 5 livres et un fromage par chanoine. En 1302, le comte Renaud de Montbéliard touche 10 sous pour l’ «&amp;amp;nbsp;antraige [= le bail] des herbes du Ballom [d’Alsace]&amp;amp;nbsp;». Portant sur une vingtaine d’unités (21 lieux-dits, désignés de noms allemands), les accords concernant les hautes chaumes lorraines sont conclus entre la communauté de la Ville et du Val de Munster et le duc ou l’abbesse de Remiremont. Leur origine remonte vraisemblablement au XIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; ou au XIV&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle – le traité de Marquart de 1339 y fait allusion – mais le premier acte expressément connu est daté de 1456, les suivants ayant lieu en 1476, 1496, 1516, 1526, 1546, 1566 avec un léger décalage pour les dames de l’abbaye. A côté de la «&amp;amp;nbsp;journée des fromages&amp;amp;nbsp;», redevance en nature qui sera définitivement fixée au 23 juin, l’amodiation comprend le règlement d’un cens en argent payé à la Saint-Martin de chaque année (11 novembre). Le contrat autorise le pâturage à travers les forêts proches des alpages ainsi que la collecte du bois mort ou même l’abattage de bois d’oeuvre. Il ne spécifie pas la nature des troupeaux&amp;amp;nbsp;: à côté des «&amp;amp;nbsp;bêtes rouges&amp;amp;nbsp;», qu’il est difficile d’identifier à la race vosgienne actuelle, on signale des chevaux, des ovins et des caprins, voire des porcs (mais la glandée fait l’objet d’accords spécifiques).&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;Contesté par &lt;/del&gt;les sujets lorrains, le monopole de Munster est remis en cause par le duc Charles III qui n’accorde qu’un renouvellement partiel des accords en 1579&amp;amp;nbsp;: c’est alors que Thierry Alix réalise la vue cavalière des hautes chaumes conservée à Nancy. Le mode d’exploitation pastoral se transforme après la guerre de Trente ans, du fait de la&amp;amp;nbsp;libération d’herbages plus accessibles et de l’arrivée d’éleveurs anabaptistes venus de Suisse.&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;Outre &lt;/del&gt;les pièces justificatives du XVI&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; s. publiées par Boyé, on peut signaler le coutumier du XV&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle des AD Haut-Rhin, H Munster, 79 traduit et édité par Christian Wilsdorf, Le Hohneck.&amp;lt;br/&amp;gt; &amp;#039;&amp;#039;Aspects physiques, biologiques et humains&amp;#039;&amp;#039;, Strasbourg, Association philomathique d’Alsace et de Lorraine, 1963, p. 359-360.&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/p&amp;gt; &lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== &lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;span style=&amp;quot;font-size:x-large&amp;quot;&amp;gt;&lt;/del&gt;Bibliographie&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/span&amp;gt; &lt;/del&gt;==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;1. Ce mot tire son nom de la partie inférieure des tiges céréalières qui restent en terre après la récolte, servant, de ce fait, dans les terroirs de plaine, de pâturage temporaire au bétail (vaine pâture), entre la moisson et les plantations d’automne&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;.&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;BOYÉ (Pierre), &amp;#039;&lt;/del&gt;&amp;#039;Les hautes chaumes des Vosges. Etude de géographie et d’économie historiques&amp;#039;&amp;#039;, Paris-Nancy, 1903.&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;SAVOURET (Georges&lt;/del&gt;), &amp;#039;&amp;#039;La vie pastorale dans les Hautes Vosges&amp;#039;&amp;#039;, Nancy, 1985.&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;LESER &lt;/del&gt;(Gérard), SCHNEIDER (Malou),&amp;#039;&amp;#039;D’Malker. Eleveurs et fromagers de Hautes Vosges&amp;#039;&amp;#039;, Strasbourg, 1987.&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;GARNIER (&lt;/del&gt;Emmanuel), «&amp;amp;nbsp;Le Grand Pâturage des Hautes Chaumes sous l’Ancien Régime&amp;amp;nbsp;», &amp;#039;&amp;#039;Journée d’Etudes Forêt et troupeaux&amp;#039;&amp;#039;, Paris, IHMC-CNRS, 2001, n°11, p. 32-40.&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;GARNIER &lt;/del&gt;(Emmanuel), «&amp;amp;nbsp;Plans anciens et reconstitution paysagère&amp;amp;nbsp;: Le système montagnard vosgien (XVI&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt;-XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle)&amp;amp;nbsp;», &amp;#039;&amp;#039;Histoire et sociétés rurales&amp;#039;&amp;#039;, 2002, n°17, p. 123-152.&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;BISCHOFF (&lt;/del&gt;Georges), «&amp;amp;nbsp;Autorité seigneuriale et liberté à Munster au Moyen Âge&amp;amp;nbsp;: le Traité de Marquard (1339)&amp;amp;nbsp;», &amp;#039;&amp;#039;Annuaire de la Société d’Histoire du Val et de la Ville de Munster&amp;#039;&amp;#039;, 2006, p. 21-61 et 2008, p. 13-56.&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/p&amp;gt; &lt;/del&gt;&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;parser&lt;/del&gt;-&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;output&lt;/del&gt;&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: &lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;justify&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;GEHIN (Jean-Pierre), Rencontre aux sommets, Metz, 2010.&lt;/del&gt;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== &lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;span style=&amp;quot;font-size:x-large&amp;quot;&amp;gt;&lt;/del&gt;Notices connexes&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;/span&amp;gt; &lt;/del&gt;==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;V&lt;/ins&gt;. [[Assolement|Assolement]], [[Jachère|Jachère]].&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;&lt;/del&gt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: &lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;justify&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;[[Fromage|Fromage]]&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;[[Marcairie|Marcairie]]&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;[[Transhumance|Transhumance]]&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: right&amp;quot;&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Georges Bischoff&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;/del&gt;&amp;lt;/p&amp;gt;&amp;#160; &amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: right&amp;quot;&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Jean-Michel Boehler&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;2. Pâturage d’altitude – Hautes chaumes, &amp;#039;&amp;#039;Wasen&amp;#039;&amp;#039;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;Les pâturages &lt;/ins&gt;des Hautes Vosges ne sont pas des alpages naturels, mais résultent d’aménagements réalisés depuis l’époque néolithique comme l’ont montré les études pédologiques de Dominique Schwartz et de son équipe au Rossberg et dans le massif du Hohneck. Les défrichements ont été réalisés au moyen de l’écobuage (destruction de la hêtraie sommitale par le feu, ou du surcenage, arrachage des écorces). Les chaumes pérennes (&amp;#039;&amp;#039;wasen&amp;#039;&amp;#039;, gazons, le mot chaume vient du bas latin &amp;#039;&amp;#039;calma&amp;#039;&amp;#039;, désignant une étendue herbeuse) remontent vraisemblablement au Moyen Âge central (XII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt;-XIII&amp;lt;sup&amp;gt;e &amp;lt;/sup&amp;gt;siècles), lorsque se met en place une organisation fondée sur la transhumance des troupeaux et sur la fabrication de fromages, attestés sous le nom de &amp;#039;&amp;#039;schweigkäse&amp;#039;&amp;#039; dans le règlement alimentaire de l’abbaye de Murbach (XII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; s.). L’appellation générique &amp;#039;&amp;#039;münsterkäse&amp;#039;&amp;#039; est connue au cours du premier quart du XVI&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle dans une extension géographique plus large que la vallée concernée. Elle s’applique alors à une sorte de tomme. Le munster actuel à pâte molle apparaît au XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle. On tenta de l’interdire sous la Terreur en raison de la trop grande quantité de lait utilisée pour sa production.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;Le régime &lt;/ins&gt;pastoral se caractérise par des lieux d’estives, gazons ou &amp;#039;&amp;#039;wasen&amp;#039;&amp;#039;, qui peuvent être des clairières ou sommets dénudés organisés autour d’une marcairie (&amp;#039;&amp;#039;melkerei&amp;#039;&amp;#039;) où demeure le berger/marcaire (&amp;#039;&amp;#039;melker&amp;#039;&amp;#039;) qui produit le fromage, celui-ci étant ramené dans la vallée à dos d’homme ou par des animaux de bât. Le «&amp;amp;nbsp;grand – ou haut-pâturage&amp;amp;nbsp;» proprement dit, situé sur le versant lorrain de la crête, est accessible depuis la vallée de Munster par cinq chemins principaux. Il existe des lieux d’hivernage éloignés (Ventron vient de &amp;#039;&amp;#039;Winterung&amp;#039;&amp;#039;), mais la pratique n’est pas attestée au-delà du XV&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle. En 1476, on précise que l’estive commence à Pâques et finit à la Saint-Martin. La prééminence de Munster s’explique par sa situation centrale et par des communications faciles avec la plaine.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;Les &lt;/ins&gt;chaumes relèvent de la propriété des monastères (Remiremont, Masevaux, Murbach, Lautenbach, Munster) ou appartiennent à de grands seigneurs laïcs (le duc de Lorraine, les Ferrette, puis la Maison d’Autriche), parfois par l’intermédiaire de leurs vassaux. Elles sont données en bail à des exploitants suivant des contrats de durée variable. Ainsi, en 1371, le sire de Hattstatt revendique l’équivalent d’un jour de production («&amp;amp;nbsp;tous et chacun les fourmage et laict qu’ils tirent en un jour&amp;amp;nbsp;») pour ses herbages de Gérardmer et La Bresse tandis qu’en 1494, la collégiale de Lautenbach loue l’Oberlauchen à la communauté de Linthal pour un canon annuel de 5 livres et un fromage par chanoine. En 1302, le comte Renaud de Montbéliard touche 10 sous pour l’ «&amp;amp;nbsp;antraige [= le bail] des herbes du Ballom [d’Alsace]&amp;amp;nbsp;». Portant sur une vingtaine d’unités (21 lieux-dits, désignés de noms allemands), les accords concernant les hautes chaumes lorraines sont conclus entre la communauté de la Ville et du Val de Munster et le duc ou l’abbesse de Remiremont. Leur origine remonte vraisemblablement au XIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; ou au XIV&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle – le traité de Marquart de 1339 y fait allusion – mais le premier acte expressément connu est daté de 1456, les suivants ayant lieu en 1476, 1496, 1516, 1526, 1546, 1566 avec un léger décalage pour les dames de l’abbaye. A côté de la «&amp;amp;nbsp;journée des fromages&amp;amp;nbsp;», redevance en nature qui sera définitivement fixée au 23 juin, l’amodiation comprend le règlement d’un cens en argent payé à la Saint-Martin de chaque année (11 novembre). Le contrat autorise le pâturage à travers les forêts proches des alpages ainsi que la collecte du bois mort ou même l’abattage de bois d’oeuvre. Il ne spécifie pas la nature des troupeaux&amp;amp;nbsp;: à côté des «&amp;amp;nbsp;bêtes rouges&amp;amp;nbsp;», qu’il est difficile d’identifier à la race vosgienne actuelle, on signale des chevaux, des ovins et des caprins, voire des porcs (mais la glandée fait l’objet d’accords spécifiques).&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;Contesté par &lt;/ins&gt;les sujets lorrains, le monopole de Munster est remis en cause par le duc Charles III qui n’accorde qu’un renouvellement partiel des accords en 1579&amp;amp;nbsp;: c’est alors que Thierry Alix réalise la vue cavalière des hautes chaumes conservée à Nancy. Le mode d’exploitation pastoral se transforme après la guerre de Trente ans, du fait de la&amp;amp;nbsp;libération d’herbages plus accessibles et de l’arrivée d’éleveurs anabaptistes venus de Suisse.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;Outre &lt;/ins&gt;les pièces justificatives du XVI&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; s. publiées par Boyé, on peut signaler le coutumier du XV&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle des AD Haut-Rhin, H Munster, 79 traduit et édité par Christian Wilsdorf, Le Hohneck.&amp;lt;br/&amp;gt; &amp;#039;&amp;#039;Aspects physiques, biologiques et humains&amp;#039;&amp;#039;, Strasbourg, Association philomathique d’Alsace et de Lorraine, 1963, p. 359-360.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Bibliographie ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;BOYÉ (Pierre), &amp;#039;&lt;/ins&gt;&amp;#039;Les hautes chaumes des Vosges. Etude de géographie et d’économie historiques&amp;#039;&amp;#039;, Paris-Nancy, 1903.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;SAVOURET (Georges&lt;/ins&gt;), &amp;#039;&amp;#039;La vie pastorale dans les Hautes Vosges&amp;#039;&amp;#039;, Nancy, 1985.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;LESER &lt;/ins&gt;(Gérard), SCHNEIDER (Malou),&amp;#039;&amp;#039;D’Malker. Eleveurs et fromagers de Hautes Vosges&amp;#039;&amp;#039;, Strasbourg, 1987.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;GARNIER (&lt;/ins&gt;Emmanuel), «&amp;amp;nbsp;Le Grand Pâturage des Hautes Chaumes sous l’Ancien Régime&amp;amp;nbsp;», &amp;#039;&amp;#039;Journée d’Etudes Forêt et troupeaux&amp;#039;&amp;#039;, Paris, IHMC-CNRS, 2001, n°11, p. 32-40.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;GARNIER &lt;/ins&gt;(Emmanuel), «&amp;amp;nbsp;Plans anciens et reconstitution paysagère&amp;amp;nbsp;: Le système montagnard vosgien (XVI&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt;-XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle)&amp;amp;nbsp;», &amp;#039;&amp;#039;Histoire et sociétés rurales&amp;#039;&amp;#039;, 2002, n°17, p. 123-152.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;BISCHOFF (&lt;/ins&gt;Georges), «&amp;amp;nbsp;Autorité seigneuriale et liberté à Munster au Moyen Âge&amp;amp;nbsp;: le Traité de Marquard (1339)&amp;amp;nbsp;», &amp;#039;&amp;#039;Annuaire de la Société d’Histoire du Val et de la Ville de Munster&amp;#039;&amp;#039;, 2006, p. 21-61 et 2008, p. 13-56.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;GEHIN (Jean-Pierre), Rencontre aux sommets, Metz, 2010.&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;empty&lt;/ins&gt;-&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;elt&lt;/ins&gt;&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: &lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;right&lt;/ins&gt;&amp;quot;&amp;gt;&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Georges Bischoff&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;/ins&gt;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Notices connexes ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;[[Fromage|Fromage]]&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;[[Marcairie|Marcairie]]&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;[[Transhumance|Transhumance]]&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;lt;&lt;/ins&gt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: &lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;right&lt;/ins&gt;&amp;quot;&amp;gt;&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;&amp;lt;/p&amp;gt;&amp;#160; &amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Category:C]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Category:C]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;

&lt;!-- diff cache key mediawikidb:diff::1.12:old-2892:rev-5357 --&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Mhubert</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://dhialsace.bnu.fr/w/index.php?title=Chaume&amp;diff=2892&amp;oldid=prev</id>
		<title>Mhubert le 7 octobre 2019 à 14:46</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://dhialsace.bnu.fr/w/index.php?title=Chaume&amp;diff=2892&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2019-10-07T14:46:08Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table class=&quot;diff diff-contentalign-left&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;fr&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #222; text-align: center;&quot;&gt;← Version précédente&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #222; text-align: center;&quot;&gt;Version du 7 octobre 2019 à 14:46&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l1&quot; &gt;Ligne 1 :&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Ligne 1 :&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;1. Ce mot tire son nom de la partie inférieure des tiges céréalières qui restent en terre après la récolte, servant, de ce fait, dans les terroirs de plaine, de pâturage temporaire au bétail (vaine pâture), entre la moisson et les plantations d’automne.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;V. [[Assolement]], [[Jachère|Jachère]].&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: right&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Jean-Michel Boehler&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;&amp;amp;nbsp;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;2. Pâturage d’altitude – Hautes chaumes, &amp;#039;&amp;#039;Wasen&amp;#039;&amp;#039;.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;Les pâturages des Hautes Vosges ne sont pas des alpages naturels, mais résultent d’aménagements réalisés depuis l’époque néolithique comme l’ont montré les études pédologiques de Dominique Schwartz et de son équipe au Rossberg et dans le massif du Hohneck. Les défrichements ont été réalisés au moyen de l’écobuage (destruction de la hêtraie sommitale par le feu, ou du surcenage, arrachage des écorces). Les chaumes pérennes (&amp;#039;&amp;#039;wasen&amp;#039;&amp;#039;, gazons, le mot chaume vient du bas latin &amp;#039;&amp;#039;calma&amp;#039;&amp;#039;, désignant une étendue herbeuse) remontent vraisemblablement au Moyen Âge central (XII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt;-XIII&amp;lt;sup&amp;gt;e &amp;lt;/sup&amp;gt;siècles), lorsque se met en place une organisation fondée sur la transhumance des troupeaux et sur la fabrication de fromages, attestés sous le nom de &amp;#039;&amp;#039;schweigkäse&amp;#039;&amp;#039; dans le règlement alimentaire de l’abbaye de Murbach (XII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; s.). L’appellation générique &amp;#039;&amp;#039;münsterkäse&amp;#039;&amp;#039; est connue au cours du premier quart du XVI&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle dans une extension géographique plus large que la vallée concernée. Elle s’applique alors à une sorte de tomme. Le munster actuel à pâte molle apparaît au XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle. On tenta de l’interdire sous la Terreur en raison de la trop grande quantité de lait utilisée pour sa production.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;Le régime pastoral se caractérise par des lieux d’estives, gazons ou &amp;#039;&amp;#039;wasen&amp;#039;&amp;#039;, qui peuvent être des clairières ou sommets dénudés organisés autour d’une marcairie (&amp;#039;&amp;#039;melkerei&amp;#039;&amp;#039;) où demeure le berger/marcaire (&amp;#039;&amp;#039;melker&amp;#039;&amp;#039;) qui produit le fromage, celui-ci étant ramené dans la vallée à dos d’homme ou par des animaux de bât. Le « grand – ou haut-pâturage » proprement dit, situé sur le versant lorrain de la crête, est accessible depuis la vallée de Munster par cinq chemins principaux. Il existe des lieux d’hivernage éloignés (Ventron vient de &amp;#039;&amp;#039;Winterung&amp;#039;&amp;#039;), mais la pratique n’est pas attestée au-delà du XV&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle. En 1476, on précise que l’estive commence à Pâques et finit à la Saint-Martin. La prééminence de Munster s’explique par sa situation centrale et par des communications faciles avec la plaine.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;Les chaumes relèvent de la propriété des monastères (Remiremont, Masevaux, Murbach, Lautenbach, Munster) ou appartiennent à de grands seigneurs laïcs (le duc de Lorraine, les Ferrette, puis la Maison d’Autriche), parfois par l’intermédiaire de leurs vassaux. Elles sont données en bail à des exploitants suivant des contrats de durée variable. Ainsi, en 1371, le sire de Hattstatt revendique l’équivalent d’un jour de production (« tous et chacun les fourmage et laict qu’ils tirent en un jour ») pour ses herbages de Gérardmer et La Bresse tandis qu’en 1494, la collégiale de Lautenbach loue l’Oberlauchen à la communauté de Linthal pour un canon annuel de 5 livres et un fromage par chanoine. En 1302, le comte Renaud de Montbéliard touche 10 sous pour l’ « antraige [= le bail] des herbes du Ballom [d’Alsace] ». Portant sur une vingtaine d’unités (21 lieux-dits, désignés de noms allemands), les accords concernant les hautes chaumes lorraines sont conclus entre la communauté de la Ville et du Val de Munster et le duc ou l’abbesse de Remiremont. Leur origine remonte vraisemblablement au XIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; ou au XIV&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle – le traité de Marquart de 1339 y fait allusion – mais le premier acte expressément connu est daté de 1456, les suivants ayant lieu en 1476, 1496, 1516, 1526, 1546, 1566 avec un léger décalage pour les dames de l’abbaye. A côté de la « &lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;journée &lt;/del&gt;des fromages », redevance en nature qui sera définitivement fixée au 23 juin, l’amodiation comprend le règlement d’un cens en argent payé à la Saint-Martin de chaque année (11 novembre). Le contrat autorise le pâturage à travers les forêts proches des alpages ainsi que la collecte du bois mort ou même l’abattage de bois d’oeuvre. Il ne spécifie pas la nature des troupeaux : à côté des « bêtes rouges », qu’il est difficile d’identifier à la race vosgienne actuelle, on signale des chevaux, des ovins et des caprins, voire des porcs (mais la glandée fait l’objet d’accords spécifiques).&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;Contesté par les sujets lorrains, le monopole de Munster est remis en cause par le duc Charles III qui n’accorde qu’un renouvellement partiel des accords en 1579 : c’est alors que Thierry Alix réalise la vue cavalière des hautes chaumes conservée à Nancy. Le mode d’exploitation pastoral se transforme après la guerre de Trente ans, du fait de la&amp;amp;nbsp;libération d’herbages plus accessibles et de l’arrivée d’éleveurs anabaptistes venus de Suisse.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;Outre les pièces justificatives du XVI&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; s. publiées par Boyé, on peut signaler le coutumier du XV&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle des AD Haut-Rhin, H Munster, 79 traduit et édité par Christian Wilsdorf, Le Hohneck.&amp;lt;br/&amp;gt; &amp;#039;&amp;#039;Aspects physiques, biologiques et humains&amp;#039;&amp;#039;, Strasbourg, Association philomathique d’Alsace et de Lorraine, 1963, p. 359-360.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;1. Ce mot tire son nom de la partie inférieure des tiges céréalières qui restent en terre après la récolte, servant, de ce fait, dans les terroirs de plaine, de pâturage temporaire au bétail (vaine pâture), entre la moisson et les plantations d’automne.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;V. [[&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;Assolement|&lt;/ins&gt;Assolement]], [[Jachère|Jachère]].&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: right&amp;quot;&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Jean-Michel Boehler&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;&amp;amp;nbsp;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;2. Pâturage d’altitude – Hautes chaumes, &amp;#039;&amp;#039;Wasen&amp;#039;&amp;#039;.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;Les pâturages des Hautes Vosges ne sont pas des alpages naturels, mais résultent d’aménagements réalisés depuis l’époque néolithique comme l’ont montré les études pédologiques de Dominique Schwartz et de son équipe au Rossberg et dans le massif du Hohneck. Les défrichements ont été réalisés au moyen de l’écobuage (destruction de la hêtraie sommitale par le feu, ou du surcenage, arrachage des écorces). Les chaumes pérennes (&amp;#039;&amp;#039;wasen&amp;#039;&amp;#039;, gazons, le mot chaume vient du bas latin &amp;#039;&amp;#039;calma&amp;#039;&amp;#039;, désignant une étendue herbeuse) remontent vraisemblablement au Moyen Âge central (XII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt;-XIII&amp;lt;sup&amp;gt;e &amp;lt;/sup&amp;gt;siècles), lorsque se met en place une organisation fondée sur la transhumance des troupeaux et sur la fabrication de fromages, attestés sous le nom de &amp;#039;&amp;#039;schweigkäse&amp;#039;&amp;#039; dans le règlement alimentaire de l’abbaye de Murbach (XII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; s.). L’appellation générique &amp;#039;&amp;#039;münsterkäse&amp;#039;&amp;#039; est connue au cours du premier quart du XVI&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle dans une extension géographique plus large que la vallée concernée. Elle s’applique alors à une sorte de tomme. Le munster actuel à pâte molle apparaît au XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle. On tenta de l’interdire sous la Terreur en raison de la trop grande quantité de lait utilisée pour sa production.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;Le régime pastoral se caractérise par des lieux d’estives, gazons ou &amp;#039;&amp;#039;wasen&amp;#039;&amp;#039;, qui peuvent être des clairières ou sommets dénudés organisés autour d’une marcairie (&amp;#039;&amp;#039;melkerei&amp;#039;&amp;#039;) où demeure le berger/marcaire (&amp;#039;&amp;#039;melker&amp;#039;&amp;#039;) qui produit le fromage, celui-ci étant ramené dans la vallée à dos d’homme ou par des animaux de bât. Le «&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;grand – ou haut-pâturage&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;» proprement dit, situé sur le versant lorrain de la crête, est accessible depuis la vallée de Munster par cinq chemins principaux. Il existe des lieux d’hivernage éloignés (Ventron vient de &amp;#039;&amp;#039;Winterung&amp;#039;&amp;#039;), mais la pratique n’est pas attestée au-delà du XV&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle. En 1476, on précise que l’estive commence à Pâques et finit à la Saint-Martin. La prééminence de Munster s’explique par sa situation centrale et par des communications faciles avec la plaine.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;Les chaumes relèvent de la propriété des monastères (Remiremont, Masevaux, Murbach, Lautenbach, Munster) ou appartiennent à de grands seigneurs laïcs (le duc de Lorraine, les Ferrette, puis la Maison d’Autriche), parfois par l’intermédiaire de leurs vassaux. Elles sont données en bail à des exploitants suivant des contrats de durée variable. Ainsi, en 1371, le sire de Hattstatt revendique l’équivalent d’un jour de production («&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;tous et chacun les fourmage et laict qu’ils tirent en un jour&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;») pour ses herbages de Gérardmer et La Bresse tandis qu’en 1494, la collégiale de Lautenbach loue l’Oberlauchen à la communauté de Linthal pour un canon annuel de 5 livres et un fromage par chanoine. En 1302, le comte Renaud de Montbéliard touche 10 sous pour l’ «&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;antraige [= le bail] des herbes du Ballom [d’Alsace]&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;». Portant sur une vingtaine d’unités (21 lieux-dits, désignés de noms allemands), les accords concernant les hautes chaumes lorraines sont conclus entre la communauté de la Ville et du Val de Munster et le duc ou l’abbesse de Remiremont. Leur origine remonte vraisemblablement au XIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; ou au XIV&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle – le traité de Marquart de 1339 y fait allusion – mais le premier acte expressément connu est daté de 1456, les suivants ayant lieu en 1476, 1496, 1516, 1526, 1546, 1566 avec un léger décalage pour les dames de l’abbaye. A côté de la «&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;journée &lt;/ins&gt;des fromages&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;», redevance en nature qui sera définitivement fixée au 23 juin, l’amodiation comprend le règlement d’un cens en argent payé à la Saint-Martin de chaque année (11 novembre). Le contrat autorise le pâturage à travers les forêts proches des alpages ainsi que la collecte du bois mort ou même l’abattage de bois d’oeuvre. Il ne spécifie pas la nature des troupeaux&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;: à côté des «&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;bêtes rouges&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;», qu’il est difficile d’identifier à la race vosgienne actuelle, on signale des chevaux, des ovins et des caprins, voire des porcs (mais la glandée fait l’objet d’accords spécifiques).&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;Contesté par les sujets lorrains, le monopole de Munster est remis en cause par le duc Charles III qui n’accorde qu’un renouvellement partiel des accords en 1579&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;: c’est alors que Thierry Alix réalise la vue cavalière des hautes chaumes conservée à Nancy. Le mode d’exploitation pastoral se transforme après la guerre de Trente ans, du fait de la&amp;amp;nbsp;libération d’herbages plus accessibles et de l’arrivée d’éleveurs anabaptistes venus de Suisse.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;Outre les pièces justificatives du XVI&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; s. publiées par Boyé, on peut signaler le coutumier du XV&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle des AD Haut-Rhin, H Munster, 79 traduit et édité par Christian Wilsdorf, Le Hohneck.&amp;lt;br/&amp;gt; &amp;#039;&amp;#039;Aspects physiques, biologiques et humains&amp;#039;&amp;#039;, Strasbourg, Association philomathique d’Alsace et de Lorraine, 1963, p. 359-360.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== &amp;lt;span style=&amp;quot;font-size:x-large&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;Bibliographie&amp;lt;/span&amp;gt; ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== &amp;lt;span style=&amp;quot;font-size:x-large&amp;quot;&amp;gt;Bibliographie&amp;lt;/span&amp;gt; ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;BOYÉ (Pierre), &amp;#039;&amp;#039;Les hautes chaumes des Vosges. Etude de géographie et d’économie historiques&amp;#039;&amp;#039;, Paris-Nancy, 1903.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;SAVOURET (Georges), &amp;#039;&amp;#039;La vie pastorale dans les Hautes Vosges&amp;#039;&amp;#039;, Nancy, 1985.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;LESER (Gérard), SCHNEIDER (Malou),&amp;#039;&amp;#039;D’Malker. Eleveurs et fromagers de Hautes Vosges&amp;#039;&amp;#039;, Strasbourg, 1987.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;GARNIER (Emmanuel), « Le Grand Pâturage des Hautes Chaumes sous l’Ancien Régime &lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;»&lt;/del&gt;, &amp;#039;&amp;#039;Journée d’Etudes Forêt et troupeaux&amp;#039;&amp;#039;, Paris, IHMC-CNRS, 2001, n°11, p. 32-40.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;GARNIER (Emmanuel), « Plans anciens et reconstitution paysagère : Le système montagnard vosgien (XVI&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt;-XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle) », &amp;#039;&amp;#039;Histoire et sociétés rurales&amp;#039;&amp;#039;, 2002, n°17, p. 123-152.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;BISCHOFF (Georges), « Autorité seigneuriale et liberté à Munster au Moyen Âge : le Traité de Marquard (1339) », &amp;#039;&amp;#039;Annuaire de la Société d’Histoire du Val et de la Ville de Munster&amp;#039;&amp;#039;, 2006, p. 21-61 et 2008, p. 13-56.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;GEHIN (Jean-Pierre), Rencontre aux sommets, Metz, 2010.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;BOYÉ (Pierre), &amp;#039;&amp;#039;Les hautes chaumes des Vosges. Etude de géographie et d’économie historiques&amp;#039;&amp;#039;, Paris-Nancy, 1903.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;SAVOURET (Georges), &amp;#039;&amp;#039;La vie pastorale dans les Hautes Vosges&amp;#039;&amp;#039;, Nancy, 1985.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;LESER (Gérard), SCHNEIDER (Malou),&amp;#039;&amp;#039;D’Malker. Eleveurs et fromagers de Hautes Vosges&amp;#039;&amp;#039;, Strasbourg, 1987.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;GARNIER (Emmanuel), «&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;Le Grand Pâturage des Hautes Chaumes sous l’Ancien Régime&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;»&lt;/ins&gt;, &amp;#039;&amp;#039;Journée d’Etudes Forêt et troupeaux&amp;#039;&amp;#039;, Paris, IHMC-CNRS, 2001, n°11, p. 32-40.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;GARNIER (Emmanuel), «&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;Plans anciens et reconstitution paysagère&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;: Le système montagnard vosgien (XVI&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt;-XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle)&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;», &amp;#039;&amp;#039;Histoire et sociétés rurales&amp;#039;&amp;#039;, 2002, n°17, p. 123-152.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;BISCHOFF (Georges), «&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;Autorité seigneuriale et liberté à Munster au Moyen Âge&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;: le Traité de Marquard (1339)&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;&amp;amp;nbsp;&lt;/ins&gt;», &amp;#039;&amp;#039;Annuaire de la Société d’Histoire du Val et de la Ville de Munster&amp;#039;&amp;#039;, 2006, p. 21-61 et 2008, p. 13-56.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;GEHIN (Jean-Pierre), Rencontre aux sommets, Metz, 2010.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;#160;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== &amp;lt;span style=&amp;quot;font-size:x-large&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;Notices connexes&amp;lt;/span&amp;gt; ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== &amp;lt;span style=&amp;quot;font-size:x-large&amp;quot;&amp;gt;Notices connexes&amp;lt;/span&amp;gt; ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;−&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;[[Fromage|Fromage]]&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;[[Marcairie|Marcairie]]&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;[[Transhumance|Transhumance]]&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: right&lt;del class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;;&lt;/del&gt;&amp;quot;&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Georges Bischoff&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;/p&amp;gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;[[Fromage|Fromage]]&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;[[Marcairie|Marcairie]]&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify&amp;quot;&amp;gt;[[Transhumance|Transhumance]]&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: right&amp;quot;&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Georges Bischoff&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;/p&amp;gt; &lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt; &lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot;&gt;&amp;#160;&lt;/td&gt;&lt;td class=&#039;diff-marker&#039;&gt;+&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #222; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins class=&quot;diffchange diffchange-inline&quot;&gt;[[Category:C]]&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;

&lt;!-- diff cache key mediawikidb:diff::1.12:old-1831:rev-2892 --&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Mhubert</name></author>
		
	</entry>
	<entry>
		<id>https://dhialsace.bnu.fr/w/index.php?title=Chaume&amp;diff=1831&amp;oldid=prev</id>
		<title>Cpereira : Page créée avec « &lt;p class=&quot;mw-parser-output&quot; style=&quot;text-align: justify;&quot;&gt;1. Ce mot tire son nom de la partie inférieure des tiges céréalières qui restent en terre après la récolte,... »</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://dhialsace.bnu.fr/w/index.php?title=Chaume&amp;diff=1831&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2019-05-26T17:00:57Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Page créée avec « &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;1. Ce mot tire son nom de la partie inférieure des tiges céréalières qui restent en terre après la récolte,... »&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Nouvelle page&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;1. Ce mot tire son nom de la partie inférieure des tiges céréalières qui restent en terre après la récolte, servant, de ce fait, dans les terroirs de plaine, de pâturage temporaire au bétail (vaine pâture), entre la moisson et les plantations d’automne.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;V. [[Assolement]], [[Jachère|Jachère]].&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: right;&amp;quot;&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Jean-Michel Boehler&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;&amp;amp;nbsp;&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;2. Pâturage d’altitude – Hautes chaumes, &amp;#039;&amp;#039;Wasen&amp;#039;&amp;#039;.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;Les pâturages des Hautes Vosges ne sont pas des alpages naturels, mais résultent d’aménagements réalisés depuis l’époque néolithique comme l’ont montré les études pédologiques de Dominique Schwartz et de son équipe au Rossberg et dans le massif du Hohneck. Les défrichements ont été réalisés au moyen de l’écobuage (destruction de la hêtraie sommitale par le feu, ou du surcenage, arrachage des écorces). Les chaumes pérennes (&amp;#039;&amp;#039;wasen&amp;#039;&amp;#039;, gazons, le mot chaume vient du bas latin &amp;#039;&amp;#039;calma&amp;#039;&amp;#039;, désignant une étendue herbeuse) remontent vraisemblablement au Moyen Âge central (XII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt;-XIII&amp;lt;sup&amp;gt;e &amp;lt;/sup&amp;gt;siècles), lorsque se met en place une organisation fondée sur la transhumance des troupeaux et sur la fabrication de fromages, attestés sous le nom de &amp;#039;&amp;#039;schweigkäse&amp;#039;&amp;#039; dans le règlement alimentaire de l’abbaye de Murbach (XII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; s.). L’appellation générique &amp;#039;&amp;#039;münsterkäse&amp;#039;&amp;#039; est connue au cours du premier quart du XVI&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle dans une extension géographique plus large que la vallée concernée. Elle s’applique alors à une sorte de tomme. Le munster actuel à pâte molle apparaît au XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle. On tenta de l’interdire sous la Terreur en raison de la trop grande quantité de lait utilisée pour sa production.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;Le régime pastoral se caractérise par des lieux d’estives, gazons ou &amp;#039;&amp;#039;wasen&amp;#039;&amp;#039;, qui peuvent être des clairières ou sommets dénudés organisés autour d’une marcairie (&amp;#039;&amp;#039;melkerei&amp;#039;&amp;#039;) où demeure le berger/marcaire (&amp;#039;&amp;#039;melker&amp;#039;&amp;#039;) qui produit le fromage, celui-ci étant ramené dans la vallée à dos d’homme ou par des animaux de bât. Le « grand – ou haut-pâturage » proprement dit, situé sur le versant lorrain de la crête, est accessible depuis la vallée de Munster par cinq chemins principaux. Il existe des lieux d’hivernage éloignés (Ventron vient de &amp;#039;&amp;#039;Winterung&amp;#039;&amp;#039;), mais la pratique n’est pas attestée au-delà du XV&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle. En 1476, on précise que l’estive commence à Pâques et finit à la Saint-Martin. La prééminence de Munster s’explique par sa situation centrale et par des communications faciles avec la plaine.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;Les chaumes relèvent de la propriété des monastères (Remiremont, Masevaux, Murbach, Lautenbach, Munster) ou appartiennent à de grands seigneurs laïcs (le duc de Lorraine, les Ferrette, puis la Maison d’Autriche), parfois par l’intermédiaire de leurs vassaux. Elles sont données en bail à des exploitants suivant des contrats de durée variable. Ainsi, en 1371, le sire de Hattstatt revendique l’équivalent d’un jour de production (« tous et chacun les fourmage et laict qu’ils tirent en un jour ») pour ses herbages de Gérardmer et La Bresse tandis qu’en 1494, la collégiale de Lautenbach loue l’Oberlauchen à la communauté de Linthal pour un canon annuel de 5 livres et un fromage par chanoine. En 1302, le comte Renaud de Montbéliard touche 10 sous pour l’ « antraige [= le bail] des herbes du Ballom [d’Alsace] ». Portant sur une vingtaine d’unités (21 lieux-dits, désignés de noms allemands), les accords concernant les hautes chaumes lorraines sont conclus entre la communauté de la Ville et du Val de Munster et le duc ou l’abbesse de Remiremont. Leur origine remonte vraisemblablement au XIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; ou au XIV&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle – le traité de Marquart de 1339 y fait allusion – mais le premier acte expressément connu est daté de 1456, les suivants ayant lieu en 1476, 1496, 1516, 1526, 1546, 1566 avec un léger décalage pour les dames de l’abbaye. A côté de la « journée des fromages », redevance en nature qui sera définitivement fixée au 23 juin, l’amodiation comprend le règlement d’un cens en argent payé à la Saint-Martin de chaque année (11 novembre). Le contrat autorise le pâturage à travers les forêts proches des alpages ainsi que la collecte du bois mort ou même l’abattage de bois d’oeuvre. Il ne spécifie pas la nature des troupeaux : à côté des « bêtes rouges », qu’il est difficile d’identifier à la race vosgienne actuelle, on signale des chevaux, des ovins et des caprins, voire des porcs (mais la glandée fait l’objet d’accords spécifiques).&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;Contesté par les sujets lorrains, le monopole de Munster est remis en cause par le duc Charles III qui n’accorde qu’un renouvellement partiel des accords en 1579 : c’est alors que Thierry Alix réalise la vue cavalière des hautes chaumes conservée à Nancy. Le mode d’exploitation pastoral se transforme après la guerre de Trente ans, du fait de la&amp;amp;nbsp;libération d’herbages plus accessibles et de l’arrivée d’éleveurs anabaptistes venus de Suisse.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;Outre les pièces justificatives du XVI&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; s. publiées par Boyé, on peut signaler le coutumier du XV&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle des AD Haut-Rhin, H Munster, 79 traduit et édité par Christian Wilsdorf, Le Hohneck.&amp;lt;br/&amp;gt; &amp;#039;&amp;#039;Aspects physiques, biologiques et humains&amp;#039;&amp;#039;, Strasbourg, Association philomathique d’Alsace et de Lorraine, 1963, p. 359-360.&amp;lt;/p&amp;gt; &lt;br /&gt;
== &amp;lt;span style=&amp;quot;font-size:x-large;&amp;quot;&amp;gt;Bibliographie&amp;lt;/span&amp;gt; ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;BOYÉ (Pierre), &amp;#039;&amp;#039;Les hautes chaumes des Vosges. Etude de géographie et d’économie historiques&amp;#039;&amp;#039;, Paris-Nancy, 1903.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;SAVOURET (Georges), &amp;#039;&amp;#039;La vie pastorale dans les Hautes Vosges&amp;#039;&amp;#039;, Nancy, 1985.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;LESER (Gérard), SCHNEIDER (Malou),&amp;#039;&amp;#039;D’Malker. Eleveurs et fromagers de Hautes Vosges&amp;#039;&amp;#039;, Strasbourg, 1987.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;GARNIER (Emmanuel), « Le Grand Pâturage des Hautes Chaumes sous l’Ancien Régime », &amp;#039;&amp;#039;Journée d’Etudes Forêt et troupeaux&amp;#039;&amp;#039;, Paris, IHMC-CNRS, 2001, n°11, p. 32-40.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;GARNIER (Emmanuel), « Plans anciens et reconstitution paysagère : Le système montagnard vosgien (XVI&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt;-XVIII&amp;lt;sup&amp;gt;e&amp;lt;/sup&amp;gt; siècle) », &amp;#039;&amp;#039;Histoire et sociétés rurales&amp;#039;&amp;#039;, 2002, n°17, p. 123-152.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;BISCHOFF (Georges), « Autorité seigneuriale et liberté à Munster au Moyen Âge : le Traité de Marquard (1339) », &amp;#039;&amp;#039;Annuaire de la Société d’Histoire du Val et de la Ville de Munster&amp;#039;&amp;#039;, 2006, p. 21-61 et 2008, p. 13-56.&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;GEHIN (Jean-Pierre), Rencontre aux sommets, Metz, 2010.&amp;lt;/p&amp;gt; &lt;br /&gt;
== &amp;lt;span style=&amp;quot;font-size:x-large;&amp;quot;&amp;gt;Notices connexes&amp;lt;/span&amp;gt; ==&lt;br /&gt;
&amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;[[Fromage|Fromage]]&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;[[Marcairie|Marcairie]]&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: justify;&amp;quot;&amp;gt;[[Transhumance|Transhumance]]&amp;lt;/p&amp;gt; &amp;lt;p class=&amp;quot;mw-parser-output&amp;quot; style=&amp;quot;text-align: right;&amp;quot;&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;Georges Bischoff&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;/p&amp;gt;&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Cpereira</name></author>
		
	</entry>
</feed>